تاریخچه روز دانش‌آموز؛ سه رویداد مهم در ۱۳ آبان
برای شناخت بهتر روز دانش‌آموز، باید به سه رویداد تاریخی توجه کنیم که در سال‌های ۱۳۴۳، ۱۳۵۷ و ۱۳۵۸ اتفاق افتاده‌اند.
۱. تبعید امام خمینی در ۱۳ آبان ۱۳۴۳
در ۱۳ آبان ۱۳۴۳، امام خمینی پس از موضع‌گیری علیه قانون کاپیتولاسیون به ترکیه تبعید شد. کاپیتولاسیون در آن دوره به موضوع برخورداری اتباع آمریکایی از نوعی مصونیت قضایی در ایران مربوط بود.
این رویداد یکی از اتفاقات مهم تاریخ مبارزات سیاسی پیش از انقلاب اسلامی به شمار می‌رود. تبعید امام خمینی در حافظه تاریخی انقلاب جایگاه ویژه‌ای پیدا کرد و بعدها ۱۳ آبان با یادآوری این واقعه نیز همراه شد.
۲. تجمع دانش‌آموزان در ۱۳ آبان ۱۳۵۷
مهم‌ترین رویداد مرتبط با روز دانش‌آموز، تجمع اعتراضی دانش‌آموزان در دانشگاه تهران در ۱۳ آبان ۱۳۵۷ است.
در آن زمان، اعتراض‌های مردمی به حکومت پهلوی شدت گرفته بود. تعدادی از دانش‌آموزان با حضور در دانشگاه تهران، در کنار دیگر معترضان، مخالفت خود را با شرایط سیاسی آن دوره نشان دادند. برخورد نیروهای حکومتی با تجمع‌کنندگان به کشته و زخمی شدن تعدادی از افراد انجامید.
این اتفاق، توجه جامعه را به حضور نوجوانان و دانش‌آموزان در تحولات سیاسی جلب کرد. به همین دلیل، یادبود این رویداد به یکی از محورهای اصلی بزرگداشت روز دانش‌آموز تبدیل شد.
۳. تسخیر سفارت آمریکا در ۱۳ آبان ۱۳۵۸
یک سال پس از تجمع دانش‌آموزان، در ۱۳ آبان ۱۳۵۸، گروهی از دانشجویان پیرو خط امام سفارت آمریکا در تهران را تصرف کردند. این رویداد پیامدهای سیاسی و دیپلماتیک مهمی داشت و در تاریخ معاصر ایران به عنوان یکی از اتفاقات اثرگذار پس از انقلاب اسلامی شناخته می‌شود.
به همین علت، ۱۳ آبان علاوه بر روز دانش‌آموز، با عنوان روز ملی مبارزه با استکبار جهانی نیز شناخته می‌شود.
نکته مهم این است که این سه رویداد به یکدیگر مرتبط‌اند، اما نباید آن‌ها را یک اتفاق واحد در نظر گرفت. هر رویداد در سال متفاوتی رخ داده و زمینه تاریخی مخصوص به خود را دارد.
